मुखपृष्ठ

पुरालेख-तिथि-अनुसार -पुरालेख-विषयानुसार -हिंदी-लिंक -हमारे-लेखक -लेखकों से


19 maMca macaana

ASaaok caËQar

AMitma ivada[- hao tao eosaI

doSa maoM¸ AaOr [na idnaaoM ivadoSaaoM maoM BaI¸ AaFTr saao maOnaI ivaSva ihMdI sammaolansa¸ pZ,ayaa jaata hO– ihMdI saaih%ya. pZ,anao ko ilae imala gae Anaok ihMdI saaih%ya ko [ithasa. ihMdI saaih%ya ko [ithasaaoM maoM ikyaa gayaa kala ivaBaajana – d Aaidkalaa¸ d Bai@tkalaa¸ d rIitkalaa eND d AaQauinakkalaa.

hmaarI vaaicak prMpra tao bahut puranaI hO laoikna kivasammaolana–mauSaayaro ko baIja ihMdI saaih%ya ko [ithasaaoM maoM vaiNa-t rIitkala maoM pD,o haoMgao. 'haoMgao' [sailae kh rha hMU caMUik ihMdI saaih%ya ko [ithasakaraoM nao 'fuTkr kiva' ko AMtga-t BaI maMcaIya–kivayaaoM kao sqaana nahIM idyaa. @yaaoMÆ @yaaoMik¸ [ithasa rajaaAaoM ko ilaKo jaato hOM¸ p`jaaAaoM ko nahIM. kivayaaoM maoM jaao rajaa qao ]nakI jayajayakar hu[-. p`jaa ko kiva¸ p`jaa maoM¸ p`jaa ko ilae¸ p`jaa ko Wara¸ kBaI sasammaana kBaI ]poxaa ko saaqa p`jjvailat kr ide gae Aqavaa [ithasa ko baahr ko kiba`stana maoM dF,na kr ide gae.

tIna trh ko kiva
tao jaI janaabaÑ vaao jaao qaa rIitkala¸ ]samaoM tIna trh ko kiva iganaae gae– rIitisaw¸ rIitbaw AaOr rIitmau@t. AaOr jaI¸ saaba jaIÑ yao jaao hO AaQauinak kivasammaolanaaoM ka kurIitkala¸ [samaoM BaI tIna p`kar ko kiva pae gae AaOr pae jaato hOM – kurIitisaw¸ kurIitbaw AaOr kurIitmau@t.

ivamaSa- saaodahrNa ikyaa jaae tao AcCa rhta hO¸ laoikna jaIivataoM kao ]dahrNa banaanao maoM maamalaa ]lTa BaI pD, sakta hO. yah saaocakr¸ Apnao samakalaInaaoM ko EaoNaI–ivaBaajana ka kaya-¸ maOM Aagao Aanao vaalao hasyaoithasakaraoM pr CaoD,ta hMU AaOr ipClaI baar baat caMUik haqarsa pr CaoD,I qaI¸ [sailae vahIM sao ]dahrNa ]zata hMU.

kurIitmau@t kiva kaka
haqarsa maoM ek kurIitmau@t kiva hue hOM– kaka haqarsaI. kakajaI ka janma 18 isatMbar 1906 kao huAa qaa. 1995 maoM [saI idnaaMk kao vao [sa duinayaa kao Alaivada kh gae. maOM davao ko saaqa kh sakta hMU ik baIsavaIM sadI maoM BaartvaYa- maoM iksaI kiva kI eosaI Bavya AMitma–yaa~a na inaklaI haogaI¸ jaOsaI kakajaI kI inaklaI. ApnaI AMitma–yaa~a ko baaro maoM kakajaI kI tIna kamanaaeM qaIM¸ jaao ]nhaoMnao mauJao BaI bata[-M. ]nakI ]sa maaOiKk vasaIyat ko Anausaar phlaI kamanaa qaI ik ]nakI Savayaa~a }MTgaaD,I pr inakalaI jaae¸ dUsarI– ]nakI Savayaa~a maoM saba hMsato hue saimmailat haoM¸ raonao pr pabaMdI rho¸ AaOr tIsarI– jaba ]nakI AM%yaoiYT hao tao SmaSaana–BaUima maoM icata–dhna ko samaya ek hasya–kivasammaolana Aayaaoijat ikyaa jaae. kakajaI ko ]<araiQakairyaaoM AaOr haqarsa kI janata nao eosaa hI ikyaa.

Aba ja,ra [sa kurIitmau@t kiva ko baaro maoM qaaoD,a saa jaana ilayaa jaae. bacapna maoM vao haqarsa sao pMd`h iklaaomaITr dUr [galaasa naama kI thsaIla maoM Apnao naanaa ko pasa rhto qao. p`arMBa sao hI ]nhoM saMgaIt AaOr ica~karI ka SaaOk qaa.

kaka kI @yaa K,UibayaaM qaIMÆ kaka¸ kaka kOsao banaoÆ yah saba ]nakI SataiQak pustkaoM AaOr ivaSaoYa $p sao 'maora jaIvana e–vana' naamak ]nakI Aa%makqaa maoM imala jaaegaa¸ pr vao khto qao– 'hma taO Ba[yaa djaa- caar pasa hOM¸ [sailae laaokip`ya hOM. j,yaada pZ,–ilaK jaato tao A&oya jaOsaI kivata ilaKnao lagato. AcCaO hO hma naayaM pZ,o.' ApnaI [saI sahjata ko saaqa kakajaI nao phlaI baar ihMdI kivasammaolanaaoM kao ivadoSaaoM tk phMucaayaa.

kakajaI kI AaOpcaairk iSaxaa Balao hI AQaUrI rhI hao¸ pr maOM jaanata hMU ik rajanaIitk¸ saamaaijak AaOr saaMskRitk jaIvana ka ]nhoM gahra &ana qaa. Bai@tkala¸ rIitkala ka saaih%ya vao baohd caava sao pZ,to qao. samaJa maoM Aanao vaalao AaQauinak saaih%ya sao ]naoM lagaava qaa. CMdaoM pr¸ Kasakr kMuDilayaaM CMd pr tao ]naka pUra AiQakar qaa. yah CMd maMca pr ]nakI phcaana banaa. [sako Alaavaa inaralaa sao calaI Aa rhI AtukaMt p`vaah kI kivata ka AnausarNa krto hue ]nhaoMnao kqaa–saU~baw hasya kao janma idyaa. kaka nao Agar kao[- kqaanak ilayaa¸ jaOsao¸ 'baOzto hI ivamaana maoM¸ sanna–sanna haonao lagaI kana maoM' yaa 'jaa idna ek barat kaO imalyaaO inamaM~Na–p~' maoM¸ tao ]nhaoMnao isqaityaaoM kI pUrI ek sahja–baaoQagamya gaaqaa gaZ,I. ihMdI hasya kivata maoM kqaasaU~bawta kao ]nako Aagao Aanao vaalao kivayaaoM nao baK,UbaI Apnaayaa.

kaka kI ivakasa–gaaD,I
kivasammaolanaaoM maoM Aanao sao phlao kaka nao maunaImaa[- kI. naaOkrI CUTI tao Apnao AMdr iCpI klaaAaoM kao jaIivakaopaja-na ka ja,iryaa banaayaa. ica~karI jaanato qao¸ saa[nabaaoD- AaOr paoTo-T banaanao lagao. Apnao sauK ko ilae Saas~Iya saMgaItkaraoM ko ica~ banaato qao. saMgaIt ]nako p`aNaaoM maoM basata qaa. bacapna sao hI baaMsaurI bajaato qao. ifr saMgaIt laoKk banao¸ 'saMgaIt' naamak maaisak pi~ka inakalanao lagao¸ ijasako vao svayaM maud`k AaOr p`kaSak qao. kivataeM tao bacapna sao ilaKto hI qao¸ maMca pr Aae sana\ 1940 ko krIba AaOr raYT/Iya #yaait imalaI 1957 ko idllaI laalaiklaa kivasammaolana sao.

inaBa-ya maanao daMva–poca
haqarsa maoM hI ek AaOr kiva hue– inaBa-ya haqarsaI. inaBa-yajaI Aae qao haqarsa kI risayaa–AKaD,o vaalaI prMpra sao¸ jahaM kivataAaoM kI kuiStayaaM huAa krtI qaIM. saamanao vaalao dla kao t%kala naIcaa idKanaa hO. kaOna saa daMva maara jaae. QaaobaI–pCaD,¸ djaI-–pCaD,¸ saunaar–pCaD,¸ lauhar–pCaD,¸ vao saaro daMva jaanato qao.

inaBa-yajaI AaSau kiva qao. Agar ]nako saaoca maoM nakara%makta na haotI tao vao mahakiva haoto. tukoM ]nako baaOiwk [Saaro pr naacatI qaIM. vao cama%karI Sabd–SaaoQaI qao. ek Aaor ]nakI To/inaMga risayaa kI qaI¸ dUsarI Aaor vao taMi~k¸ AGaaorBaOrvaI saaQanaa¸ SmaSaana–isaiw jaOsaI vaamamaagaI- pUjaa–pwityaaoM sao jauD,o rho. ]nhaoMnao kakajaI ko baad daZ,I rKI qaI AaOr BaartIya janata kI ihMdU BaavanaaAaoM kao Qyaana maoM rKto hue ]nhaoMnao gaoÉAa vas~ QaarNa ike. vao maMca pr ApnaI AaSau–kivata ko daOrana ]pisqat kivayaaoM AaOr kivaiyai~yaaoM kI baiKyaa ]QaoD,to hue svayaM kha krto qao– 'maoro saaQau vaoYa kao doKkr Ba`imat na haonaa¸ maOM tao ]sa vaoYa maoM hMU ijasa vaoYa maoM ravaNa saIta ka hrNa krnao gayaa qaa.'

baIsavaIM sadI ko ]<araQa- ko sabasao baD,o kurIitisaw kiva inaBa-ya haqarsaI qao AaOr sabasao baD,o kurIitmau@t kiva qao– kaka haqarsaI. kurIitbaw tao AiQakaMSat: saBaI maMcaIya kiva hOM. bahrhala¸ jaOsao–jaOsao kaka kI p`isaiw baZ,I¸ inaBa-ya ko AMdr ka AGaaorI proSaana rhnao lagaa. kakajaI nao saaOmanasya nahIM CaoD,a. vao khto qao– 'Ba[yaa inaBa-ya isaw kiva hO¸ hma p`isaw kiva hOM.' kaka idla ko kiva qao¸ inaBa-ya idmaaga, ko.

daonaaoM ka p`Naama
inasaMdoh inaBa-yajaI ek gau$–kiva qao. gauÉpUiNa-maa ko idna hI ]naka pyaa-vasaana huAa. kiva rakoSa Sard nao batayaa ik ]nakI AMitma–yaa~a maoM ]nhaoMnao caalaIsa laaoga iganao qao. Agar mauJao samaya pr samaacaar imalaa haota tao maOM inaiScat $p sao ]nakI AMitma–yaa~a maoM Saaimala haota AaOr [ktalaIsavaaM vyai@t bana jaata. barsaat ko karNa Sahr ko laaoga Aa nahIM pae yaa ]nako idla maoM ]sa AadmaI ko p`it BaavanaaAaoM kI barsaat nahIM hao pa[-. jaao BaI hao¸ inaBa-yajaI ko raocak ikssao kBaI ivastar sao bata}Mgaa. ABaI tao baat AMitma yaa~aAaoM kI cala rhI hO.

ivada[- hao tao eosaI
AMitma yaa~a ko maamalao maoM kakajaI kI tInaaoM kamanaaeM pUrI hu[-M AaOr ABaUtpUva- ZMga sao hu[-M. maOM ]sa mahayaa~a maoM saimmailat qaa ijasamaoM kakajaI kao }MT gaaD,I pr ilaTayaa gayaa. pUro haqarsa kI mau#ya gailayaaoM AaOr baaja,araoM sao yah mahayaa~a inaklaI. haqarsa ko Alaavaa Aasapasa ko gaaMva–dohat ko lagaBaga ek laaK laaoga rho haoMgao jaao gaato–bajaato kaka kao AMitma ivada[- do rho qao. maihlaaeM Ct sao fUla barsaa rhI qaIM. kao[- [martI kI maalaa phnaa rha qaa¸ kao[- samaaosao kI¸ kao[- kpasa kI. ijasaka jaao vyaapar qaa¸ ]sanao vaOsaI maalaa caZ,a[-. Zaolak–maMjaIro ko saaqa t%kala risayaa banaae jaa rho qao AaOr gaae jaa rho qao– 'saurpur isaQaaraO hmaaraO kaka¸ saurpur kMU.' iktnao hI laa]DspIkraoM pr iktnao hI trh ka gaayana–vaadna cala rha qaa. yah vyavasqaa kaka pirvaar nao nahIM kI qaI. pta nahIM kaOna baOMD–baajao lao Aayaa¸ khaM sao Zaolak maMjaIro Aa gae. kivayaaoM ka ek ja%qaa kaka kI kivataeM saunaato hue mahayaa~a maoM Saaimala qaa. baohd raomaaMcakarI AnauBava. saba AMtma-na sao kakamaya qao. kaka kI }MTgaaD,I pr ilaKa qaa– 'ihMdU mauislama isaK [-saa[-¸ hr pla hMsato rhnaa Baa[-.' jaba hma SmaSaana phMucao tao vahaM maa[k AaOr ibaCavana kI vyavasqaa phlao sao qaI. SmaSaana maoM jahaM pr Sava kao rKa jaata hO vahaM kivayaaoM ko ilae maMca banaa idyaa gayaa. ]Qar kaka pMcat%vaaoM maoM ivalaIna hao rho qao¸ [Qar marGaT maoM kiva kavyapaz maoM tllaIna qao. kaka kI kamanaa qaI ik AMitma yaa~a maoM kao[- raoegaa nahIM¸ sacamauca laaogaaoM nao Apnao AaMsauAaoM pr inayaM~Na rKa. isaÔ- ek kao maOMnao AaMsauAaoM sao raoto doKa¸ vah qaIM kakI.

lagaava }MT–gaaD,I sao
laaoga raoeM nahIM¸ hMsato–gaato ivada kroM¸ yao kamanaaeM tao zIk hOM¸ pr kaka kao }MT–gaaD,I sao Pyaar @yaaoM qaaÆ }MT AaOr }MT–gaaD,I pr ]nakI Anaok kivataeM imalatI hOM. ek yaa~a maoM ]nhaoMnao mauJao batayaa ik [galaasa maoM drjaa caar pasa krnao ko baad mannaI maamaa nao ]nhoM laKmaIcaMd vakIla saahba ko pasa AMga`oja,I saIKnao Baojaa. vakIla saahba BaarI Barkma AaOr gaaola–maTaola DIla–DaOla ko svaamaI qao. ]nako vyai@t%va ko baoDaOla%va nao ]nako AMdr kivata ko kITaNau saiËya kr ide. caTpT ek kivata ilaK DalaI. ilaKto hI Apnao baalasaKa kao saunaa[-. baalasaKa dga,abaaja, inaklaa kaga,ja, CInakr vakIla saahba kao do Aayaa. pZ,to hI vakIla saahba Aaga–babaUlaa hao gae. kakajaI kI vah phlaI kivata [sa p`kar qaI–

'ek puilaMda baaMQakr kr dI ]sa pr saIla¸
Kaolaa tao inaklao vahaM laKmaIcaMd vakIla.
laKmaIcaMd vakIla¸ badna maoM [tnao BaarI¸
baOz jaayaM tao pMcar hao jaatI hO laarI.
Agar kBaI EaImaana\ }MT gaaD,I maoM jaaeM¸
pihe caMU–caMU kroM }MT kao imagaI- AaeM.'

9 Agast 2005

pRYz 1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11.12.13.14.15.16.17.18.19.20.21.22.23.24.25.26

Aagao—

 
1

1
मुखपृष्ठ पुरालेख तिथि अनुसार । पुरालेख विषयानुसार । अपनी प्रतिक्रिया  लिखें / पढ़े
1
1

© सर्वाधिका सुरक्षित
"अभिव्यक्ति" व्यक्तिगत अभिरुचि की अव्यवसायिक साहित्यिक पत्रिका है। इस में प्रकाशित सभी रचनाओं के सर्वाधिकार संबंधित लेखकों अथवा प्रकाशकों के पास सुरक्षित हैं। लेखक अथवा प्रकाशक की लिखित स्वीकृति के बिना इनके किसी भी अंश के पुनर्प्रकाशन की अनुमति नहीं है। यह पत्रिका प्रत्येक
सोमवार को परिवर्धित होती है।